Łyżka proszku, woda z kranu, szejker. Wstrząsasz, pijesz jednym haustem i krzywisz się, bo kwaśne jak cytryna bez cukru. Kwadrans później jesteś już na sali, robisz pierwszą serię wyciskania i nic. Żadnej „pompy”, o której czytałeś na forum. Na następnym treningu sypiesz więc dwie łyżki, bo skoro jedna nie zadziałała, to pewnie było jej za mało. Tyle że problem rzadko leży w samej ilości. Częściej chodzi o to, kiedy wypiłeś porcję i co właściwie miało się wtedy stać w mięśniu. Przy temacie „cytrulina dawkowanie” zegarek liczy się tak samo jak waga łyżki. Liczy się też uczciwe oczekiwanie: kilka powtórzeń, nie cud.
Cytrulina zamiast argininy
Cytrulina po wchłonięciu zamienia się w nerkach w argininę. Arginina jest substratem do produkcji tlenku azotu, a ten rozszerza naczynia w pracującym mięśniu. Czemu więc nie połknąć od razu argininy? Bo arginina z kapsułki jest w dużej części rozkładana przez arginazę w jelicie i wątrobie, zanim w ogóle dotrze do krwi. Cytrulina ten etap omija.
U 20 zdrowych ochotników, którzy przez tydzień przyjmowali różne schematy cytruliny, argininy i placebo, doustna L-cytrulina podnosiła stężenie argininy w osoczu zależnie od dawki i skuteczniej niż sama L-arginina, a przy 3 g dwa razy dziennie rosły też wskaźniki produkcji tlenku azotu w moczu; żaden schemat nie poprawił jednak rozszerzenia naczyń mierzonego FMD[1]. „Lepsze ukrwienie” to więc mechanizm biochemiczny, a nie pewnik na poziomie naczynia.
Na sali odczuwalnym efektem jest „pompa”, a mierzalnym kilka powtórzeń więcej w seriach kończonych blisko upadku. Miejsce cytruliny wśród innych suplementów, z podziałem na kategorie od A do D, znajdziesz w tabeli we wpisie o suplementach na siłownię.
Ile minut przed treningiem
Cytrulinę bierzesz przed treningiem. Porcja przyjęta jednorazowo działa przez wzrost argininy w osoczu, a ten wzrost ma przypaść na część główną sesji, nie na prysznic po niej.
U 8 zdrowych mężczyzn, którym na czczo podano jednorazowo 2, 5, 10 albo 15 g cytruliny, stężenie argininy w osoczu osiągało maksimum po około 1,2-2,3 godziny od przyjęcia, zależnie od dawki, i przy żadnej dawce nie zgłoszono działań niepożądanych[2]. W badaniach siłowych porcję podawano zwykle 30-60 minut przed testem, a metaanaliza z 2019 roku wykluczała prace z dawką podaną później niż 30 minut przed wysiłkiem.
U mnie sesja trwa 55 minut: 10-15 minut rozgrzewki z serią rozgrzewkową i dead bugiem, potem 30-40 minut części głównej. Z tych liczb wynika prosty wniosek. Porcja wypita przed wyjściem z domu trafia szczytem w środek części głównej, czyli tam, gdzie lecą najcięższe serie.
Badania nie porównywały wprost „przed” i „po”. Po treningu nie ma po prostu dowodów na ostry efekt. Przy braniu codziennym, jak w tygodniowym schemacie L-cytruliny z pierwszego badania, pora dnia ma mniejsze znaczenie, bo liczy się stałe stężenie. Cytrulina nie zastępuje też posiłku przed treningiem.
Jabłczan czy L-cytrulina?
To ta sama cytrulina. Jabłczan ma dołączony kwas jabłkowy, więc w gramie proszku jest mniej samej cytruliny. Druga różnica to cel badań: jabłczan testowano w badaniach siłowych z powtórzeniami, czystą L-cytrulinę w badaniach farmakokinetycznych i naczyniowych.
| Cecha | Jabłczan cytruliny | L-cytrulina |
|---|---|---|
| Co to jest | cytrulina związana z kwasem jabłkowym, na etykietach zwykle w proporcji 2:1, więc w 8 g proszku jest ok. 5,3 g cytruliny | czysty aminokwas, cała porcja to cytrulina |
| Dawki w badaniach | metaanaliza z 2019 roku włączała prace z co najmniej 3 g cytruliny podanej co najmniej 30 min przed wysiłkiem; najczęściej badane porcje jabłczanu to 6-8 g na 40-60 min przed treningiem (liczby i metaanaliza we wpisie o suplementach na siłownię) | do 3 g dwa razy dziennie przez tydzień i jednorazowo 2-15 g w badaniach farmakokinetycznych |
| Na co są dowody | mały efekt na powtórzenia i moc w seriach do upadku i sprintach do 30 s (metaanaliza) | wzrost argininy w osoczu i markerów tlenku azotu w moczu, bez potwierdzonej poprawy FMD u zdrowych |
| Smak i rozpuszczalność | wyraźnie kwaśny przez kwas jabłkowy, rozpuszcza się dobrze, pasuje do wody z cytryną | prawie bez smaku, lekko gorzkawy, rozpuszcza się gorzej i w zimnej wodzie zostawia osad |
Autorzy metaanalizy sami piszą, że wpływ formy suplementu i dawki wymaga dalszych badań. Kto chce efektu opisanego w badaniach siłowych, sięga więc po formę, którą tam stosowano, czyli jabłczan. Przeliczanie dawki między formami to szacunek z proporcji 2:1, nie wynik badania.
Dawka z badań
Nie ma jednej dawki ustalonej dla każdego. Jest zakres, który badano i który dał mierzalny efekt. W metaanalizie 12 badań ze 198 zdrowymi uczestnikami cytrulina w dawce co najmniej 3 g przyjęta co najmniej 30 minut przed wysiłkiem dała w porównaniu z placebo mały, ale istotny statystycznie efekt na siłę i moc w seriach oporowych i sprintach do 30 sekund (SMD 0,20), przy czym przedział ufności każdego pojedynczego badania przecinał linię braku efektu[3]. Konkretne porcje jabłczanu i drugą metaanalizę opisuję we wpisie o suplementach na siłownię.
Więcej nie znaczy lepiej. W badaniu z pojedynczymi dawkami przy 10-15 g jednorazowo cytrulina gromadziła się w osoczu, a arginina rosła mniej, niż wynikałoby z dawki. Autorzy tłumaczą to wysyceniem przemiany w nerkach.
Cytrulina działa jednorazowo, więc efekt albo jego brak widzisz w tej samej sesji, a nie po tygodniach jak przy kreatynie. Zrób tę samą serię tego samego ćwiczenia raz z cytruliną, raz bez, i zapisz wynik w notatniku. U mnie zapis tempa to 3010 i przy takim teście trzyma się go co do sekundy.
- ten sam ciężar na sztandze
- to samo tempo i ta sama przerwa między seriami
- ta sama pora dnia i podobnie przespana noc
Przy nadciśnieniu, lekach na ciśnienie i chorobach nerek o cytrulinie decyduje lekarz. Zwiększa produkcję tlenku azotu, a jej przemiana w argininę zachodzi w nerkach.
Z czym ją łączyć
Kreatyna i cytrulina nie wchodzą sobie w drogę. Jedna działa przez tygodnie, przez zapas fosfokreatyny, druga jednorazowo, przez tlenek azotu. Kreatyna u mnie to 5 g przez cały rok, każdemu, a cytrulina ląduje w szejkerze przed sesją. Szczegóły dawkowania kreatyny są w osobnym wpisie.
Z kofeiną jest podobnie: kawa albo przedtreningówka. Tyle że przedtreningówka to zwykle kofeina plus cytrulina, często w porcji niższej niż badana, plus dodatki. Kawa i osobno kupiona cytrulina dają Ci kontrolę nad dawką obu, gotowa mieszanka ją odbiera. Sprawdź na etykiecie, ile gramów cytruliny jest w porcji i czy to jabłczan, czy czysta forma.

Metaanaliza z 2019 roku wykluczała badania łączące cytrulinę z kofeiną, kreatyną lub azotanami, więc efekt dodany takich połączeń nie jest z niej znany. Łączenie opiera się na różnych mechanizmach, nie na badaniu połączenia. Poza kreatyną i białkiem sens mają u mnie jeszcze AAKG i cytrulina, ale AAKG idzie tą samą ścieżką argininy i tlenku azotu, a dowody na niego są słabsze. Więcej o nim we wpisie o suplementach na siłownię. Bez sensu jest też pomijanie posiłku przed treningiem.
- kreatyna: tak, osobno, codziennie
- kofeina: tak, kawa daje kontrolę nad dawką
- AAKG: nie dubluj go z cytruliną w jednej porcji
Kto nie poczuje różnicy
Różnicy nie odczuje ten, kto nie kończy serii blisko upadku. Cytrulina dokłada powtórzenia na końcu serii, a początkujący na 3×10 albo 4×8 uczy się powtarzalności ruchu i kończy serie z zapasem. U niego wynik robią technika, sen i białko, nie proszek.
Efekt z metaanalizy jest mały: SMD 0,20, a przedziały ufności pojedynczych badań przecinały zero. Autorzy piszą, że może mieć znaczenie u zawodników wysokiego poziomu, gdzie o miejscu decydują drobne różnice (o cytrulinie poza treningiem siłowym jest osobny tekst na fitnessowy.net). U amatora różnica w jednej sesji mieści się w zwykłej dziennej zmienności formy. Widać ją dopiero w sumie objętości, przy planach z wieloma seriami do upadku i przerwami po 60 sekund.
Metaanaliza nie obejmowała testów izolowanych małych grup mięśniowych ani pojedynczych skoków. Na maks w jednym powtórzeniu i na izolacje dowodów z niej nie ma.
- Początkujący z zapasem w seriach: końcówka serii, w której działa cytrulina, u niego nie nadchodzi.
- Ktoś, kto śpi za mało: niech stara się spać dłużej, bo sen 7+ jest tańszy niż suplement.
- Ktoś na przedtreningówce z porcją cytruliny poniżej badanych: dostaje głównie kofeinę.
- Ktoś, kto oczekuje „pompy” na poziomie naczyń: w badaniu naczyniowym FMD nie poprawiło się przy żadnym schemacie.
Przy nadciśnieniu i chorobach nerek decyzja zostaje u lekarza. Cała reszta to 3 g lub więcej cytruliny, wypite z zapasem czasu przed treningiem, i seria dociągnięta do końca. Bez tej końcówki serii nie ma na czym zadziałać.
Źródła
Badania, na które powołuję się w tekście:
- Schwedhelm E, Maas R, Freese R, Jung D, et al. Pharmacokinetic and pharmacodynamic properties of oral L-citrulline and L-arginine: impact on nitric oxide metabolism. Br J Clin Pharmacol. 2008 PMID 17662090
- Moinard C, Nicolis I, Neveux N, Darquy S, et al. Dose-ranging effects of citrulline administration on plasma amino acids and hormonal patterns in healthy subjects: the Citrudose pharmacokinetic study. Br J Nutr. 2008 PMID 17953788
- Trexler ET, Persky AM, Ryan ED, Schwartz TA, et al. Acute Effects of Citrulline Supplementation on High-Intensity Strength and Power Performance: A Systematic Review and Meta-Analysis. Sports Med. 2019 PMID 30895562